İlim, ilim bilmektir
İlim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsin
Ya nice okumaktır
Bir pınardan ince ince süzülen, tertemiz bir yudum su misali vicdanın susuzluğunu gidermiyorsa şayet ilim, halk edilme gayesi hasıl olmamış demektir. En iptidai benlikte imar fonksiyonunu ifa etmiyor, muhakeme yeteneğini yeşertmiyor ve insanı inşa etmiyorsa ya ilmin muhtevasındadır müşkül yahut ilmin peşine düşenin gayesinde ihlastan eser yoktur zira ilim, nefsi talim eder, vicdana muhakeme kudreti bahşeder, akla insafı ihsan eder. İlim gayretinin neticesi bunlardan en azından biri ile taçlanmıyorsa yolunda gitmeyen bir şeyler vardır. İşte o zaman niyetler sil baştan yoklanmalı, tekmil çabalar tekrardan nizama sokulmalı ki ilim, her ne için yaratıldıysa onu yapmak için gereken tabii ortamını bulsun, yeniden neşv ü nema bulsun, gaye hasıl olsun. Yani ki ilim; insanı, insan yapsın; âlem-i hayvanattan alıp âlem-i insanata taşısın, âlem-i melekuta komşu etsin. Kendisine ihsan edilen nimetlerin en büyüğü olan aklın, manasını kendisine altın tepsilerde sunsun ve nefs-i emmareyi, esfelü’s-safilin mertebesinden alıp eşref-i mahlukat zirvesine taşısın. Yaratılışın eşsiz gayesi olan muvahhit kulluk, insanın sefih nefsinde vücut bulsun, insan rabbini bulsun, akıl en deli soruların verdiği hoşnutsuzluktan kulluk teslimiyetinin huzur iklimine yelken açsın, gönüller şifa bulsun, âlem kevni maksadına ermiş olsun.
İlmin insanın teveccühüne zerrece ihtiyacı yoktur, durduğu yerde kıymetli bir cevher misali değerini korur ve itibarından hiçbir şey kaybetmez hatta durdukça kıymetlenir olduğu yerde zira kıymeti er geç anlaşılır, onsuz muvaffakiyet mümkün değildir ancak insanın ilme ihtiyacı, tarifi zor miktarlar ile ancak ifade edilebilir ya da edilemez. Yere düşmekle değerinden asla bir şey noksan olmayan altın misali ilim, insanın uhdesinde kendine hiçbir yer bulamıyorsa işte o zaman insanın hem bu âlemde hem de ahirette hiçbir kıymeti yoktur hatta denebilir ki böyle bir insandan bahis açmak, dünyanın en faydasız işiyle meşgul olmaktan da daha ağır bir mesuliyet gerektirir. İlimsiz insanın ne insanlık tarihinde yeri vardır ne de içine doğmuş olduğu küçük âlemde. İlimdir ki insana bir hüviyet kazandırır, onu inşa eder, dünya denen ıssız çölün ortasında yolunu şaşırmaması için ona kılavuzluk eder. Ağlayarak içine doğduğu hayat denen imtihanın sorularını cevaplandırması için insana sayısız imkânlar ikram eder, bu meşakkatli yolda onu yalnız ve kimsesiz bırakmaz. Yaşamın hangi gaye ile halk edildiğini ilim marifetiyle öğrenir de ona göre bir koşturmaca içine girer ve nihayet onun sayesinde imtihan kolaylaşır.
Cehalet, yalnızca imanın değil, insanın da en büyük düşmanıdır. Yeryüzünde vücut bulan ne kadar kötü ve kötülük varsa hepsinin membaı cehalettir. Yaratıldığı andan itibaren ışığın ve aydınlığın başdüşmanı olan bir karanlıktan söz ediyoruz. Bu, öyle bir karanlık ki misafiri olduğu her dimağı tüm zerrelerine kadar zehirlemeyi asli görevi olarak addeder ve ne hikmetse bu durumdan muazzam bir muzafferiyet ile çıkar. Hz. Âdem’in eşyanın ismiyle aydınlatılan aklı karşısında cehaletin karanlığıyla zehirlenen İblis, sadece Hz. Âdem’i yok saymakla yetinmemiş, Hz. Allah’ın külli ilmine ve iradesine de şuursuzca meydan okuma cesaretini kendinde bulmuştur. Bu nasıl bir cürettir ki ilmin sahibine karşı böyle bir kibrin esiri oldu İblis, diye sorulacak olursa şayet, cehaletin nasıl bir körlük peyda ettiğini müşahade etmek, işte o zaman mümkün olmaktadır. Bu, öyle bir karanlık ve zehirdir ki karşısına çıkan bütün nurani eserleri imha etmek için, karşı konulmaz bir arzu ile yakıp tutuşturur sahibini. Şuuru iptal eder, kalbi mühürler; hırsın, ihtirasın, arzunun emirlerine boyun eğdirir ve insanı, yaratılış gayesinden hızla uzaklaştırarak asla tanınmayacak bir surete dönüştürür. İlmin meşalesinden nasiplenememiş yahut bu meşalenin aydınlığından istifade edip de yolunu seçememiş bir şuursuzun, yapışıp kaldığı zifiri bir karanlıktır, cehalet. Bir bataklığın ortasında kalmış ve kurtulmak için debelenen, debelendikçe de o çamura iyice gömülen çaresiz bir nefer gibi cehalete saplanan bir kimse de şayet ilmin ipine sımsıkı sarılmaz ise o da bu karanlık içinde batacak ve iyice yok olacaktır. İşte o zaman ne onu anan birileri kalır etrafında ne de sonrasında ondan bir iz, bir hatıra kalır. Hem tarihin köhne mahzenlerinde yok olur gider hem de yüce mevlanın rahmetinden nasipsiz kalır. Öyleyse insan ilmin kendisine sımsıkı sarılmalı ve kendi için bir kurtuluş vesilesi kılınan bu ipe toptan ve sımsıkı sarılmalıdır. Bu ipi bırakmak; ölümle, yok oluşla, unutulmakla, rahmet pınarından nasiplenmemek ile eşdeğerdir.
Nasibi ilimde olanın nihayeti rahmettir, berekettir, ikramdır, en nihayetinde Allah’ın rızasına nail olmaktır. Şayet ilimde nasibi yoksa kişinin vah onun haline, biz de bundan nasibimizi arayıp da bulmak için gayret içine girmiyorsak veyl bizlerin de haline. İlimle abad olanları göremeyip cehalette boğulanların izinden gitmeyi bilerek isteyenleri, kimsenin kurtarabilme ihtimali de imkânı da olmayacaktır. O hâlde ilme sarılın ey Allah’ın kulları, zira bilmek, hayattır; bilmek, Allah’ı yaşamaktır; bilmek, ibadettir.
Ye’s öyle bataktır ki düşersen boğulursun
Ümide sarıl sımsıkı; gör, bak ne olursun
Taşkın ÖNEL
04.07.2026
Akhisar
Follow
