Ümmet Bilincinin İnşası ve Günümüz Gerçeği

İslam düşüncesinde “ümmet”, sadece aynı inancı paylaşan insanların oluşturduğu bir topluluk değil; aynı kıbleye yönelen, aynı kitabı rehber edinen ve aynı peygamberin izinden yürüyen büyük bir kardeşlik halkasıdır. Hz. Muhammed’in inşa ettiği bu bilinç, ırkı, coğrafyayı ve dili aşan bir aidiyet duygusuna dayanır. Ümmet şuuru, işte bu ortak sorumluluk ve kader birliğinin adıdır.
Bizi yaratan Rabbimiz ister ki; aynı hakikate sevinelim, aynı haksızlığa üzülelim, aynı iyiliğe tebessüm edelim ve aynı zulüm karşısında gözyaşı dökelim. Çünkü mümin, yalnız yaşayan bir birey değil; büyük bir inancın, büyük bir ailenin parçasıdır.
Yüce Allah Kur’an-ı Kerîm’de şöyle buyurur: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin…” (Hucurat, 49/10). Bu ilahî hitap, ümmet bilincinin temelini ortaya koyar. Kardeşlik, sadece kan bağıyla değil; iman bağıyla kurulan en güçlü bağdır. Aynı Rabb’e iman edenler, aynı kıbleye yönelenler ve aynı kitabın rehberliğinde yürüyenler birbirlerine yabancı olamazlar. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu hakikati şu çarpıcı benzetmeyle ifade etmiştir: “Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet etmede ve birbirlerini korumada bir beden gibidirler. O bedenden bir uzuv rahatsız olduğunda, diğer uzuvlar da uykusuzluk ve ateşle ona iştirak eder” (Müslim, Birr 66; Buhârî, Edeb 27). Demek ki ümmet olmak, sadece aynı inancı paylaşmak değil, aynı hissi paylaşmaktır. Bir yerde bir müminin kalbi kırıldığında, diğer kalpler sızlamıyorsa orada eksik bir bilinç vardır. Bir coğrafyada zulüm varsa ve biz rahat uyuyabiliyorsak, beden olma şuurunu kaybetmişiz demektir.
Rabbimiz bir başka ayette şöyle buyurur: “Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı sarılın ve ayrılığa düşmeyin…” (Âl-i İmrân, 3/103). Bu ilahî çağrı, ümmet olmanın sadece duygusal değil, bilinçli bir birliktelik olduğunu gösterir. Aynı sevinci paylaşmak kadar, aynı sorumluluğu da omuzlamaktır ümmet olmak. Kardeşimizin derdiyle dertlenmek, onun sevincini kendi sevincimiz bilmek; işte gerçek iman olgunluğu budur. Ancak günümüzde ümmet öyle bir hale geldi ki, bırakın aynı şeye üzülüp sevinmeyi; birbirinin kuyusunu kazacak kadar uzaklaştı. Haksızlık karşısında dilsizleşti, ümmet şuuru yerini cemaatçi taassuba ve bölücülüğe bıraktı. Kavmiyetçilik ve milliyetçilik, ümmeti parçaladı. Müslümanların sınırları, masa başlarında kendini ilah zanneden zalimlerin kaleminde çizilir oldu ve en acısı, milyonlarca Müslüman’ın bunu sessizce seyretmesiydi. Oysa kimliğimiz; Allah’a kul olmak, Peygamberin yolunu takip etmek ve ümmetin bir parçası olarak birbirimize bağlanmaktır. Müstekbirlerin bize yapıştırdığı “Kürt, Türk, Suriyeli, Iraklı, Azerbaycanlı” gibi etiketler, bu gerçek kimliği unutturamaz.
Peygamberimiz Muhammed (s.a.v.) bizlere ümmet olmanın önemini, bir bedene benzeterek anlatmıştır. Müslüman, bir başka Müslümanın acısını görüp kayıtsız kalamaz; onun sevinciyle sevinip, derdiyle dertlenir.
Kur’ân ve sünnetin ışığında, ümmet olarak yeniden uyanmalıyız. Bizi birbirimizden ayırmaya çalışan tüm sınırlara, kavmiyetçi anlayışlara ve taassuba karşı, gerçek kimliğimiz olan “ümmet olma bilinci” ile ayağa kalkmalıyız. Okuduğumuz Kur’ân ve Peygamberin öğütleri, unutulmuş bu bilinci yeniden hatırlatacak tek rehberdir.
Tarih boyunca İslam ümmetini zayıflatmak isteyen güçlerin en fazla hedef aldığı kavramlardan biri şüphesiz ümmet şuurudur. Çünkü ümmet bilincini kaybetmiş bir topluluğu bölmek, parçalamak ve etkisiz hâle getirmek çok daha kolaydır. Nitekim tarihî süreçte bunun acı örnekleri defalarca yaşanmıştır. Bir ayette Rabbimiz: “Dinlerini parça parça edip grup grup olanlardan olmayın.” (Rum, 30/32) buyrularak tefrikanın (ayrışmanın) ümmeti zayıflatan en büyük hastalıklardan biri olduğu bildirilmiştir.
Bugün İslam coğrafyasına bakıldığında, siyasi sınırların, mezhebi çekişmelerin, etnik ayrışmaların ve menfaat çatışmalarının ümmet bilincini ciddi şekilde zedelediği görülmektedir. Oysa müminler arasındaki bağın mahiyeti Kur’an’da şöyle tarif edilir: “Müminler ancak kardeştir.” (Hucurat, 49/10). Kardeşlik hukuku zedelendiğinde, ümmet şuuru da zayıflar. Bu zayıflama ise dış müdahalelere açık bir zemin oluşturur. Nitekim Allah Resulü, Muhammed ümmetinin dağınıklığının doğuracağı sonucu asırlar önce haber vermiştir: “Yakında milletler, yemek yiyenlerin çanağa üşüştükleri gibi sizin üzerinize üşüşecekler.” Sahabiler: “O gün sayımız az olduğu için mi?” diye sordular.
Peygamber Efendimiz: “Hayır, bilakis o gün sayınız çok olacak; fakat selin sürüklediği çer çöp gibi olacaksınız…” (Ebû Dâvûd, Melâhim, 5). Bu hadis, sayısal çokluğun tek başına güç anlamına gelmediğini; asıl gücün bilinç, birlik ve dirayet olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Yaşanan sorunları yalnızca dış güçlere bağlamak eksik bir değerlendirme olur. Kur’an-ı Kerim, bu konuda temel bir ilke koyar: “Bir toplum kendilerinde olanı değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez.” (Ra‘d, 13/11). Dolayısıyla ümmet şuurunun zayıflaması; ibadet hayatındaki gevşeme, ahlaki çözülme, dünyevileşme ve adalet duygusunun kaybıyla da doğrudan ilişkilidir. Ümmet bilinci, sadece ortak bir slogan değil; ortak bir sorumluluk ve ahlaki duruştur.
Ümmetin yeniden toparlanması; hamasetten ziyade şu adımlarla mümkündür:
* Kur’an merkezli bir bilinç inşası
* Sahih sünnetle ahlaki diriliş
* Mezhep ve kültürel farklılıkları çatışma değil zenginlik olarak görmek
* Eğitim ve ilim seferberliği
* Adalet ve merhamet temelli toplumsal dönüşüm
Allah Teâlâ’nın şu müjdesi ise ümit kapısını daima açık tutmaktadır: “Gevşemeyin, üzülmeyin; eğer iman etmiş kimseler iseniz üstün olan sizsiniz” (Âl-i İmrân, 3/139). Sonuç olarak ümmet şuuru; romantik bir geçmiş özlemi değil, bugünü inşa etme sorumluluğudur. Birlik; sloganla değil iman, ahlak ve fedakârlıkla yeniden tesis edilebilir. Selin sürüklediği çer çöp olmamak için, vahyin rehberliğinde sağlam bir bilinç inşasına her zamankinden daha fazla ihtiyaç vardır.
Bugün bize düşen; geçmişin ihtişamıyla avunmak değil, vahyin rehberliğinde yeniden dirilmektir. Ümmet şuuru; hamasetle değil, ahlakla; sloganla değil sadakatle; kalabalıklarla değil bilinçle ayağa kalkar. Her bir mümin, ümmetin kaderinden sorumlu olduğunu idrak ettiğinde dağınıklık yerini dirilişe bırakacaktır.
Unutulmamalıdır ki ümmet, sınırlarla çizilmiş bir coğrafya değil imanla örülmüş bir kardeşliktir. Eğer kalpler yeniden Kur’an’da birleşir, hayatlar sünnetle istikamet bulursa; parçalanmışlık yerini vahdete, zayıflık yerini izzete bırakacaktır.
Asıl soru şudur: Ümmetin yeniden dirilişi için biz nerede duruyoruz? Çünkü ümmet, başkaları değiştiğinde değil biz değiştiğimizde ayağa kalkacaktır.
Kemal ÜNLÜTAŞ

Follow