Âlemlerin Rabbine hamd, hidayetin öncüsü Muhammed Mustafa’ya salât ve selam olsun.
Vahye tabi olmak ya da olmamak… Vahiy bilgisi ya da beşerî ilimler, sınırlı ile sınırsızın karşılaştırılması kadar abestir. Bizler varlıkların en üstünü olan -eşref-i mahlukat- insan; Yaratıcısı tarafından var edilip düzenlenmiş, ona ruhundan üfleyerek -ilahi soluk- değerli kılınmış bir varlığız (Secde, 7-9).
Vahiy, Allah’a ait kelamdır, ilahi zatta mevcut manaların lafza dökülmüş şeklidir ve Cebrail vasıtasıyla peygamberlere indirilmiştir. Peygamberin ruhuyla irtibat kurup ona Allah’tan aldığı lafızları öğreten Cebrail’dir (as). (Ebû Hanîfe, s. 71).
Bazı feylesoflarca öne sürülen iddianın aksine vahiy, peygamberlerin ruhunda bulunan beşerî bilgiler değildir. Zira peygamberler, zihin harici bir varlığın olduğunu; Cebrail’in, iradeleri dışında kendileriyle irtibat kurduğunu ve bu şekilde zaruri bilgilere sahip kılındıklarını söylemişlerdir. Sınırsız ilmin sahibinin, kullarının selameti için meleği aracılığıyla indirdiği kitaptaki bilgiler; eksiksiz, sağlam bilgilerdir.
Beşerî ilme gelince beşerî ilim (beşerî bilim); insanın düşünce, kültür, tarih, dil ve sanat gibi yönlerini akıl yürütme ve eleştiri yoluyla inceleyen bilgi alanıdır.
Allah’ın ilmiyle onun yarattığı insanın ilmi nasıl mukayese edilebilir?
Tabi olmak; tabi olunanın büyüklüğü, kusursuzluğu ile orantılıdır. Neye, nasıl tabi olunabilir? Tabi olmanın altında yatan maksat nedir? Tabi olmanın altında yatan maksat daha doğruya, daha iyiye ulaşmaktır. Aslında bu, insanlık hayatında hep böyledir. İyilikler ve kötülükler takipçileriyle hayat bulur; varlıklarını, ideal addettiklerine böyle taşırlar. Hak ya da batıl olsun bu, böyledir.
Kâinatın sahibi, Kur’an-ı Kerim’de bize gönderdiği ayetle şu soruyu sorar: “İzzeti mi arıyorsunuz?” Rabbimiz bilir ki yarattığı bu değerli varlık, ilahi soluğun etkisiyle kâmil olmayı ve kâmile tabi olup onda kalmayı hedefler. Bu sebeple de onun izzeti arayacağını bildiğinden izzeti nerede araması gerektiğini bilir ve onu doğruya yönlendirir. Rabbimiz buyurur ki: “Kim izzet isterse bilmeli ki izzet tamamıyla Allah’a aittir.” (Fâtır, 10)
İzzet kelimesi; onur, saygınlık ve güçlü olma anlamlarına gelir. “Kim izzet isterse bilmeli ki izzet tamamıyla Allah’a aittir.” şeklinde çevirdiğimiz cümleye bazı müfessirler, “Kim o sözde tanrılara ve putlara taparak bir izzet elde etmek istiyorsa bilsin ki izzet tümüyle Allah’a aittir.”; bazıları “Kim izzet istiyorsa Allah’a itaat etsin, izzet bulsun.”; bazıları da “Gerçek anlamda izzetin kime ait olduğunu öğrenmek isteyenler bilsinler ki her yönden izzet, Allah’a mahsustur.” manasını vermişlerdir (Taberî, XXII, 119-120). Şeref, onur, güç, paye, üstünlük gibi anlamları olan “izzet”in bütünüyle Allah’a ait kılınması; bu kavramın insanlar açısından asla kullanılamayacağını değil, insanların elde edebilecekleri her türlü onur ve payenin Allah’tan olduğunu ve ancak onun hoşnutluğuna uygun olması hâlinde değer taşıyacağını ifade etmektedir. Nitekim başka bir ayette bu kavram Allah’a, resulüne ve müminlere izafe edilmiştir. (Bkz. Münâfikûn, 8)
İnsanoğluna bakın; kimisi izzeti kariyerde, parada, makamda ya da bütün bunlara sahip olanların yanında arar. Onlarla resim çektirerek onlarla yedikleri yemeği duyurmalarına kadar izzeti gaye edinirler; izzeti malda, makamda, şanda, şöhrette zannederler. Rabbimiz kullarının bu duygularını, eğilimlerini bildiği için, kulunu doğruya yönlendirir. Onu sorumlu tutmadan önce izzetin kimde, nerede aranması gerektiğini ona bildirir. Kulda izzet arayışı hiç bitmez. Kur’an’la, Resulullah’la izzete ulaşanların yanı sıra; bilimle, ilimle onu putlaştırarak, onları tek doğru addedip tabi olarak doğrudan, haktan uzaklaşanlar da vardır.
Kur’an da işin başında toplumları ayırır. İnsanlık tarihinden, kıyamete kadar ikiden fazla toplum yoktur. Ya hak ya da batıl olan iki toplum vardır. Toplumları bilgi düzeyi, zenginliği ya da teknolojik yükselmesiyle değil; onların hakka tabi olmalarıyla değerlendirir. O zaman insanların ahlaki yapıları, aile terbiyeleri, toplumdaki statüleri, kabiliyetleri, kültürleri hak toplumları belirleyemiyor. Toplumun sağlıklı olma şartını âlemlerin Rabbi; gönderdiği izzetin sahibinin kitabına, onun gönderdiği ilme ve ilmin eğiticisine tabi olmaya bağlamıştır.
Vahiy kaynaklı hak olan ilim, Hak’tan gelen ilimdir. Beşerî olarak ilim adamlarının, feylesofların ilimleri ya da bugünkü zanni ilim olan tıp ilmi vs… Bunların hiçbiri hakkın ölçüsü değildir. Rabbimiz buyurur ki “Şöyle diyorlar: ‘Hele Medine’ye dönelim; o zaman güçlü olan, zayıf olanı oradan çıkaracak.’ Hâlbuki asıl güç ve izzet Allah’ındır, resulünündür, müminlerindir fakat münafıklar bunu bilmezler.” (Münâfikûn, 8) İzzet kelimesini tekrar bu ayette de görüyor ve mananın büyüklüğüne vâkıf oluyoruz. Sözlükte güçlü ve üstün olmak, yenmek, saygın olmak gibi manalara gelen ʿizz kökünden türetilmiş bir isim olup bu anlamların yanında, bir kimsenin başkaları karşısında bedenî, psikolojik, ekonomik, sosyal statü vb. yönlerden güçlü, etkin ve saygın olmasını, baskı altına alınamaz bir konumda bulunmasını da ifade eder ve “acizlik, alçaklık” manasındaki “zillet”in karşıtı olarak kullanılır. Kur’an-ı Kerim’de izzet kelimesi; Allah, resulü ve müminler hakkında olumlu bir anlam ifade ederken inkârcı ve münafıklar hakkında onların İslam, Kur’an ve gerçekler karşısında bilinçsizce kapıldıkları kibir, gurur, inat ve öfke duygularını, bu duyguların etkisiyle işledikleri kötülükleri sürdürmelerini anlatır. (bkz. Bakara 206; Sad, 2) Nitekim konumuz olan ayette de “izzet” ve “zillet” ile aynı kökten olup “güçlü olan” ve “zayıf olan” diye çevirdiğimiz kelimeler, münafıkların sırf kaba kuvvete dayalı olarak düşündükleri bir üstünlüğü ifade etmekte; Allah’a, resulüne ve müminlere nispetle kullanılan “izzet” kelimesi ise gerçek, kesintisiz ve sonsuz saygınlığı belirtmektedir. Bu sebeple Râgıb el-İsfahânî, bunu “hakiki izzet”, bunların dışında kalanların kendilerinde vehmettikleri izzeti de “sun‘î izzet” olarak değerlendirmektedir. Kur’an’da ve hadislerde aynı kökten türeyen kelimeler arasında Allah’ın isimlerinden olarak “aziz” kelimesinin en fazla kullanılmış olması da bu anlayışı destekler niteliktedir. (Daha fazla bilgi için bkz. Mustafa Çağrıcı, “İzzet”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, XXIII, 555-556; ayrıca bkz. Âl-i İmrân, 26; Fâtır, 10).
Değerli kardeşlerim! Daha binlerce delille konuyu genişletebiliriz. Bütün delillere şu ayet delildir. Rabbimiz buyuruyor ki “Sana ruh hakkında soru sorarlar. De ki ruh Rabbimin emrindendir ve size pek az bilgi verilmiştir.” (İsra, 85). Bu tespitlere rağmen ruhun varlığını bilimsel ölçülerle kanıtlamak ve mahiyetini tam olarak kavramak, bugüne kadar mümkün olmamıştır. Nitekim ayette de ruh konusunda insanlara pek az bilgi verildiği belirtilmiştir. İnsana pek az bilgi verildiği ifadesini genel anlamda yorumlayarak “Bütün insanlara her konuda az bir bilgi verildi.” şeklinde açıklayanlar da vardır (bkz. Taberî, XV, 157; Kurtubî, X, 331). Çünkü Allah’ın sınırsız ilmi dikkate alındığında insanın bilgisi daima az ve sınırlıdır.
Vahiy bilgisi ile cahiliye toplumundan gelen bilgi birbiriyle asla mukayese edilemez. İnsanoğlu hangi iddiada bulunursa bulunsun, ona verilen nakıs bir bilgidir; asla doğrunun aslı, tamamı değildir.
Hayatta rahat, huzurlu, sağlıklı yaşamak istiyorsak sınırsız ilmin ve gaybın sahibinin bize gönderdiği vahiy ilmine tabi olmalıyız.
Yaratan, yaşatmayı bilen ve bütün kâinatı evirip çeviren, yaşayan tek ilahtır.
En emine (cc) emanet olunuz.
Sümeyye DEMİRCİ
Follow
