Matematikte, çarpma işleminde öyle bir sayı vardır ki diğer sayı ne kadar büyük, ne kadar değerli olursa olsun, onunla çarpıldığında sonuç değişmez: Sıfırla çarpılan her sayı, yine sıfırdır. Diğer sayının büyüklüğü, değeri veya sahip olduğu özellikler sonucu değiştirmeye yetmez.
İnsan eğitimini düşündüğümüzde de buna benzer bir hakikatle karşılaşırız. Çocuğu eğitirken, genci yetiştirirken, kadını ve erkeği hayata hazırlarken Allah’ı ve vahyi eğitimden çıkardığımızda ortaya ne kadar modern, ne kadar kapsamlı ve ne kadar bilimsel bir sistem koyarsak koyalım, insanın asıl gayesini göz ardı etmiş oluruz. Çünkü insanı yaratanı eğitimden çıkararak insanı gerçek anlamda eğitmek mümkün değildir.
Bir eğitim düşünün ki insana dünyayı tanıtıyor fakat dünyaya neden gönderildiğini öğretmiyor. Meslek kazandırıyor fakat mesuliyet şuurunu kazandırmıyor. Başarıyı öğretiyor fakat başarının ne için olması gerektiğini söylemiyor. Akla bilgi yüklüyor fakat kalbe istikamet vermiyor. İşte böyle bir eğitim, insanı çok şey bilen fakat ne için yaşadığını bilmeyen bir varlığa dönüştürebilir.
Gerek Türkiye’de gerekse dünyanın farklı ülkelerinde uygulanan eğitim müfredatlarına baktığımızda vahyin rehberliğinden uzaklaşan eğitim anlayışlarının insanı yalnızca akademik başarıya, ekonomik refaha veya dünyevî hedeflere yönelttiğini görmek mümkündür. Fakat insanın sadece maddî ihtiyaçlarını karşılamak, onun huzura kavuşması için yeterli değildir. Çünkü insanın bir bedeni olduğu gibi bir ruhu, bir vicdanı ve Rabbine yönelen bir fıtratı da vardır.
Eğitimden Vahiy Çıkarıldığında
Vahyi eğitimden çıkardığımızda belki bilgiyi artırabiliriz fakat hikmeti kaybedebiliriz. Başarıyı artırabiliriz fakat ahlakı kaybedebiliriz. İmkânları çoğaltabiliriz fakat huzuru bulamayabiliriz. Çünkü eğitim, yalnızca insana ne bileceğini öğretmek değildir. Asıl mesele, nasıl bir insan olması gerektiğini öğretmektir. Bunun cevabını ise insanı yaratan Allah’tan ve onun gönderdiği vahiyden bağımsız düşünmek mümkün değildir.
Vahiyden uzak yetişen nesillerin ortaya koyacağı sonuçlar, yalnızca sınavlarda alınan puanlarla, kazanılan üniversitelerle, elde edilen diplomalarla veya sahip olunan mesleklerle ölçülemez. Çünkü eğitim, insanın sadece zihnini değil; ahlakını, vicdanını, merhametini ve Rabbine karşı sorumluluk duygusunu da inşa etmelidir. Aksi hâlde ortaya çok bilen ama bildikleriyle iyilik üretemeyen insanlar çıkabilir.
Günü gelir öğretmen olur, kendisine emanet edilen çocukların ruhunu ve karakterini inşa etmek yerine, onları sadece birer öğrenci ve başarı istatistiği olarak görür.
Günü gelir doktor olur, insan hayatını kurtarmak için yıllarca öğrendiği ilmi, daha fazla kazanmanın aracına dönüştürür. Parayı insan hayatının önüne koyar, merhameti mesleğinin dışına iter.
Günü gelir müteahhit olur, insanların güven içinde yaşayacağı yuvalar yapmak yerine, daha fazla kazanabilmek için malzemeden çalar. Bir çuval çimentodan, birkaç demirden, biraz kaliteden tasarruf ederken aslında bir insanın hayatından çaldığını unutur.
Günü gelir mühendis olur, yaptığı projenin insan hayatına doğrudan etki ettiğini bildiği hâlde ihmale göz yumar. Çünkü ona göre önemli olan işin hakkını vermek değil, işi bir an önce bitirmektir.
Günü gelir hâkim olur, adaletin Allah’ın emri olduğunu unutursa makamın, paranın, tanıdıkların veya başka hesapların gölgesinde karar verebilir. Oysa verdiği her kararın yalnızca bir dosyayı değil, bir insanın hayatını etkilediğini bilmesi gerekir.
Günü gelir tacir olur, helal ile haram arasındaki sınırı, kazancının önünde engel olarak görür. Ölçüde ve tartıda hile yapar, insanları kandırır, kazancına kul hakkı karıştırır. Kasası dolar ama gönlü fakirleşir.
Günü gelir yönetici olur, kendisine verilen makamı bir emanet olarak görmek yerine, şahsi menfaatlerinin aracı hâline getirir. İnsanlara hizmet etmek için oturduğu koltuğu, insanlardan faydalanmanın imkânına dönüştürür.
Günü gelir medya mensubu olur, hakikati araştırmak yerine daha çok izlenmenin, daha çok tıklanmanın peşine düşer. Bir insanın onurunu, bir ailenin mahremiyetini veya toplumun huzurunu birkaç saniyelik görüntü uğruna harcayabilir.
Günü gelir teknoloji alanında çalışan bir insan olur, sahip olduğu bilgiyi insanlığın faydasına kullanmak yerine, insanları bağımlı hâle getiren, aileleri birbirinden uzaklaştıran ve gençlerin zihinlerini istismar eden sistemler kurabilir.
Günü gelir anne veya baba olur; çocuğuna iyi bir okul, iyi bir meslek, iyi bir gelecek bırakmak için bütün imkânlarını seferber eder. Fakat ona Allah’ı, kulluğu, merhameti, emaneti ve kul hakkını öğretmeyi ihmal eder. Çocuğu büyür, diplomasını alır, mesleğini kazanır fakat gönlüne yön verecek bir ölçüden mahrum kalır. İşte asıl tehlike budur.
Turgut Cansever’in sözü olarak aktarılan şu ifade, meselemizi ne kadar güzel özetliyor: “Şehri imar ederken nesli ihya etmeyi ihmal ederseniz ihmal ettiğiniz nesil, imar ettiğiniz şehri tahrip eder.” Ne kadar doğru.
Gökdelenler yükseltebilir, yollar yapabilir, köprüler inşa edebilir, şehirleri modern binalarla donatabiliriz. Fakat bütün bunların yanında insanı ihmal edersek yaptığımız imar faaliyetlerinin geleceğini de tehlikeye atmış oluruz. Çünkü şehri ayakta tutan, yalnızca beton ve demir değildir; ahlaklı, vicdanlı, merhametli ve sorumluluk sahibi insanlardır. Bugün nesli ihmal edersek yarın o neslin eline bıraktığımız dünyayı nasıl kullanacağını sorgulamak zorunda kalırız. İşte bu yüzden mesele, yalnızca nasıl binalar yaptığımız değil, nasıl insanlar yetiştirdiğimizdir.
Ya nesillerimizi vahiyle ihya edeceğiz ya da vahyi hayatımızdan çıkararak onları kendi heva ve heveslerinin, çağın savrulmalarının ve ölçüsüz arzularının insafına bırakacağız.
Ya vahiyle dirileceğiz ya da vahiyden uzaklaşarak kendi ellerimizle inşa ettiğimiz dünyanın altında kalacağız. Çünkü geleceği kurtarmanın yolu, sadece şehirleri imar etmekten değil, nesilleri vahyin rehberliğinde ihya etmekten geçmektedir.
Bir insanı eğitip ona her şeyi öğretirken nasıl insan olması gerektiğini öğretmemek… Çünkü bilgi, ahlakla birleşmediğinde bazen insanlığın hizmetkârı değil, insanlığın düşmanı olabilir. Akıl, vahyin rehberliğinden koparıldığında nefsin emrine girebilir. Güç, Allah korkusundan uzaklaştığında zulme dönüşebilir. Servet, hesap şuurundan uzaklaştığında hırsı büyütebilir. Makam, kulluk bilincinden koparıldığında kibri besleyebilir.
Eğitimde Cevabı Bulunması Gereken Sorular
Bir insanın eline bıçak verdiğinizde onun ne yapacağını, sadece bıçağın kalitesi belirlemez. Onu kullanan insanın ahlakı belirler. Aynı şekilde insanın eline ne kadar bilgi, teknoloji, imkân ve güç verirseniz verin, bunların hayra mı yoksa şerre mi dönüşeceğini belirleyen şey, o insanın sahip olduğu değerlerdir. Bu yüzden eğitim meselesine sadece “Çocuklarımız ne kadar biliyor?” diye bakamayız. Asıl sormamız gereken şudur:
Çocuklarımız ne kadar iyi insan oluyor?
Bilgisi arttıkça merhameti artıyor mu?
Başarısı arttıkça tevazusu artıyor mu?
Kazancı arttıkça şükrü artıyor mu?
Yetkisi arttıkça adaleti artıyor mu?
İmkânları arttıkça sorumluluk duygusu güçleniyor mu?
Ve en önemlisi, Rabbini tanıdıkça ona karşı kulluk şuuru derinleşiyor mu? Eğer eğitim, insana sadece dünyayı kazandırıyor fakat Rabbini unutturuyorsa; meslek kazandırıyor, fakat ahlak kazandırmıyorsa; güç veriyor fakat sorumluluk vermiyorsa burada yeniden düşünmemiz gereken çok ciddi bir mesele var demektir. Çünkü bizim ihtiyacımız, sadece doktor, mühendis, öğretmen, hâkim, mimar ve yöneticiler yetiştirmek değildir.
Bizim ihtiyacımız; doktor olduğunda merhametini kaybetmeyen, mühendis olduğunda emanete ihanet etmeyen, öğretmen olduğunda neslin ruhuna dokunan, hâkim olduğunda adaletten ayrılmayan, tüccar olduğunda harama tenezzül etmeyen, yönetici olduğunda makamı emanet bilen insanlar yetiştirmektir. İşte vahyin eğitime kazandırdığı en büyük hakikatlerden biri budur.
İnsan önce insan olmalı, sonra meslek sahibi olmalıdır. Çünkü Rabbini bilen bir insan, yaptığı işin yalnızca insanlara karşı değil, Allah’a karşı da bir sorumluluk olduğunu bilir. İşte o zaman eğitim, sadece zihni dolduran bir süreç olmaktan çıkar; insanı hakikate, ahlaka ve kulluğa taşıyan bir terbiyeye dönüşür. İşte eğitimden vahyi çıkardığımızda sıfırın diğer bütün sayıları yutması gibi; sahip olduğumuz bilgi, diploma, başarı ve imkânlar da gerçek değerini ve anlamını kaybetmeye başlar. Çünkü vahiyden kopmuş bir eğitim, insana dünyayı kazandırsa bile Rabbini, kendisini ve yaratılış gayesini unutturabilir.
Rabbimiz!
Bizi kendimizi vahyin ışığında eğiten, ailemizi vahyin ölçüleriyle yetiştiren, çocuklarımızı Kur’an ve sünnetin rehberliğinde büyüten kullarından eyle.
Bize sadece bilen değil, bildiğiyle amel eden; sadece başarılı değil, ahlaklı; sadece dünyada yer edinen değil, senin katında değer kazanan nesiller yetiştirmeyi nasip eyle.
Hayatımızdan vahyi, eğitimimizden kulluk şuurunu, kalplerimizden sana olan bağlılığı eksik etme.
Bizleri vahiy ile yaşayan, vahiy ile yol alan ve vahyin rehberliğinde nesiller yetiştiren Müslümanlardan eyle. Âmin.
Kemal ÜNLÜTAŞ
Follow
