• İsmail Ceylan

    Ramazan Kadirov’un Sağlığı Neden Önemli Değil?

    - 16 Kasım 2023

Çeçenistan’daki rejim, beklenmedik bir liderlik değişikliğine dayanabilecek kadar dirençli.

On beş Eylül’de Ukrayna askeri istihbaratının sözcüsü Andrii Yusov, gazetecilere Çeçen lider Ramazan Kadirov’un komada olduğunu söyledi. Bu açıklama, Çeçen liderin durumuyla ilgili sansasyonel spekülasyonlara yol açtı. Bazıları, onun Moskova’da bir hastanede böbrek sorunları nedeniyle tedavi gördüğünü öne sürdü; diğerleri, uyuşturucu bağımlılığının olumsuz etkilerinden muzdarip olduğunu iddia ederken başka bir azınlık da öldüğünü ilan etti.

Kadirov’un sağlığının kötüleştiğine dair söylentiler, ilk kez ortaya çıkmıyor. Bu tür spekülasyonlar, birkaç yıldır ortalıkta dolaşıyor. Bu seferki fark, belki de Başkan Vladimir Putin’in kendi deyimiyle “piyade”sinin Ukrayna’daki savaşta, özellikle de propaganda cephesinde oynadığı kilit rol nedeniyle, çok daha fazla uluslararası ilgi çekmesiydi.

Bazı çevrelerde, Kadirov’un kronik hastalığı veya ölümü durumunda Çeçenistan’ın ve buna bağlı olarak Rusya’nın istikrarsızlaşacağı ve bunun da Ukrayna’nın savaşı kazanmasına yardımcı olacağı yönünde umutlar var gibi görünüyor. Ancak böyle bir gelişme pek de olası değil. Aslında Çeçenistan liderinin sağlık durumunun pek bir önemi yok. Bunun nedeni, Çeçen Cumhuriyetindeki rejimin hem içeride hem de Moskova’yla ilişkilerinde yüksek düzeyde dayanıklı bir yapıya sahip olmasıdır.

Kişiye Bağlı Ancak İstikrarlı Bir Rejim

Kadirov’un gücü, iki temele dayanıyor: Onun yönetimine meydan okuyabilecek siyasi rakiplerinin olmaması ve Putin’le yakın bağları. Gücün dizginlerini 2004 yılında suikaste uğrayan babası Ahmet’ten devralan Kadirov, sistematik olarak kendi konumuna tehdit oluşturabilecek herkesi ortadan kaldırmaya çalıştı. Eleştirmenler ve rakipler, suikaste kurban gittiler ya da hedef alınma korkusuyla yurt dışına kaçmak zorunda kaldılar.

Kadirov, Putin’le kişisel bir bağ kurarak da görevini güvence altına aldı. Bu ikilinin, neredeyse baba-oğul formatındaki ilişkileri, Rusya Devlet Başkanı’nın diğer bölgesel liderlerle mevcuttaki ilişkilerinden çok daha samimi bir seviyeye sahip.

Kadirov, Putin’e körü körüne bağlılık göstermesi karşılığında federal bütçeden önemli miktarda fon alıyor. Aslında Çeçenya, Rusya’da en çok sübvansiyon sağlanan bölgelerden biri; liderinin de itiraf ettiği gibi, Moskova’dan fon almadan bir ay bile ayakta kalamaz. Ancak Kremlin bu yardımları, 1990’lardaki savaşlarda kendilerini çaresiz bırakan Çeçenya’da yönetimi satın almanın bir yolu olarak algıladığı için, onun hastalığı ya da ölümü bu fonların akışını durdurmayacaktır.

Kadirov, yeri doldurulamaz biri değil. Her ne kadar Çeçenya’da gücün kişiselleştirilmesi çok öne çıksa da, o tek başına rejimin tamamını temsil etmiyor. Rejim hiyerarşisinin tepesinde oturuyor ama devlet işlerinden tek başına sorumlu değil; Kadirov dışında, yönetimde söz sahibi çok sayıda güçlü adam var.

Çeçenistan Parlamento Başkanı Magomed Daudov ve Başbakan Yardımcısı Abuzaid Vismuradov, özellikle kamuoyunu baskı altına alma ve istikrarı korumayla ilgili iç işleri ele alıyor. Her iki adamın da aşırı şiddet kullanma konusunda vukuatları var. Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinden bu yana bu ikili, Çeçen savaşçıların savaş alanına konuşlandırılmasını da denetlemektedir.

Başbakan Muslim Khuchiev, geleneksel yönetim operasyonlarını yönetiyor. Kendisi çeşitli hükümet görevlerinde bulunmuş geleneksel bir bürokrattır. Khuchiev, aynı zamanda Çeçenya’nın başkan vekili olarak da görev yaptı ve bu yılın başlarında izin aldığı dönem de dâhil olmak üzere birçok kez Kadirov’un yerine vekalet etti.

Kadirov’un en güvendiği teğmeni ve Rusya Duması’nın bir üyesi olan Adam Delimhanov, rejimin Çeçenya dışındaki gayrı resmi operasyonlarını kontrol ediyor. Delimhanov, Çeçen diasporası arasında Kadirov’a karşı muhalefetin bastırılmasından sorumlu ve çok sayıda suikastı organize etmekle suçlanıyor. Aynı zamanda Rusya’nın Ukrayna’daki askeri harekâtında Çeçen güçleriyle birlikte işgal altındaki topraklara konuşlanarak önemli bir rol oynadı.

Kadirov’un aciz kalması ya da ölmesi halinde, bu güçlü isimler, rejimin operasyonlarına devam edecek ve muhtemelen içlerinden birisi bölgesel başkan vekili olarak görev yapacaktır.

Kadirov, aynı zamanda en büyük oğlu Ahmet’i de halefi olarak yetiştiriyor, ancak başkan olmak için yasal yaş şartını sağlamasına yaklaşık yedi yıl kaldı. Mart ayında, düğününün arifesinde genç Kadirov, Moskova’da Putin’le buluştu. Bu toplantı Ahmet’in duruşunun en açık göstergesiydi ve Kadirov’un en büyük oğlu için gelecekteki resmi görevlendirmenin başlangıcını işaret ediyordu.

İster Ahmet, görevi babasından devralsın, ister Daudov ya da Delimhanov gibi geçici olarak hüküm süren bir figür olsun, Kadirov’un görevinden erken ayrılması durumunda Çeçenya’daki rejim sağlam kalmaya hazır.

İç Direniş İhtimaline Dair Bulgu Yok

Kuzey Kafkasya Cumhuriyetindeki istikrar, her türlü muhalefetin hızla kökünü kazıyan devasa baskıyla da garanti altına alınıyor. Örneğin geçen yıl Eylül ayında Moskova’nın kısmi seferberlik ilan etmesinden sonra Çeçen kadınlar karara karşı gösteri yapmak için Grozni’de dışarı çıktılar. Protestocular, güvenlik güçleri tarafından Grozni belediye başkanlığına götürülerek dövülürken, erkek akrabaları da Ukrayna’da zorla cepheye gönderildi.

Aralık ayında Çeçenistan’ın Urus-Martan şehrinde iki güvenlik görevlisi arasında yaşanan kavgayı, olaya tanık olan ve telefonlarına kaydedenleri gözaltına almak için geniş çaplı bir güvenlik kampanyası yürütüldü.

Rejimin katı tavrı, onun temel zayıflığının, halk meşruiyeti eksikliğinin bir işareti olarak yorumlanabilir. Yine de protestoları ortadan kaldırmada ve kontrolü sürdürmede etkililer ve Kadirov’un başına bir şey gelmesi durumunda bu disiplin bozulmayacaktır.

Çeçen halkının silahlı direniş örgütleme imkânları da sınırlıdır. 1990’larda Çeçenler, Rusya ile bağımsızlık için savaştı ancak ikinci Rus-Çeçen savaşında mağlup oldular. Sonraki on yıl boyunca devam eden yerel isyan, birçok savaşçının cumhuriyeti terk etmesiyle bastırıldı.

Bugün Çeçen muhalif güçlerin büyük bir kısmı Rusya’ya karşı mücadelelerini sürdürmek için Ukrayna’ya taşındı. Bu yılın başlarında Kiev’i başarılı bir şekilde savunarak, İzyum’u özgürleştirdiler ve Bakhmut çevresinde savaşarak önemli görevler üstlendiler. Ancak memleketlerine dönmenin şu an bir yolu yok.

Güney Kafkasya’dan kara yoluyla geçiş şu anda mümkün görünmüyor. Gürcistan, çatışma geçmişi nedeniyle Çeçenlere karşı düşmanca tutumunu sürdürüyor. Azerbaycan da aynı şekilde kendi güvenlik kaygıları ve Moskova’yı kızdırmak istemediği için Çeçen savaşçıların topraklarından geçmesine izin vermeyecek.

Çeçenya’da sahada örgütlenecek herhangi bir direniş, sınırlı silah tedariki gibi büyük bir zorlukla karşı karşıya kalacaktır. 2000’li yıllardaki isyandan kalan bazı silah depoları ormanda saklı kalıyor ancak bunların sayısı ve kullanılabilirliği şüpheli. Kadirov rejimi yasadışı silah bulundurmaya karşı sıkı önlemler aldı. Ukrayna’daki savaş Rusya’daki silahların bulunabilirliğini artırabilir, ancak bu tek başına bir silahlı direniş gücü sağlamak için yeterli olmayacaktır.

Kadirov, yeni bir isyanın önlenmesi için de önlemler alıyor. Savaşın ilk birkaç ayında Ukrayna’da savaşan Çeçen birliklerinin sayısını azalttı ve geçen yaz güvenlik güçlerine yer altı çatışmalarına daha iyi hazırlanmalarını emretti. Elbette iç çekişmeler olması durumunda Moskova’nın askeri desteğine de güvenebilir.

Çeçen liderliğindeki zayıflatıcı bir hastalık ve hatta ölüm, rejimin herhangi bir muhalefeti veya silahlı direnişi bastırma kapasitesini azaltmayacaktır. Kadirov’un Putin’le benzersiz bir ilişkisi olabilir ama yeri doldurulamaz değil. İster oğlu onun halefi olsun, isterse güvendiği adamlarından biri devreye girsin, rejim Moskova’nın güçlü desteğiyle faaliyet göstermeye devam edecek ve Çeçenlerin özgürlük ve bağımsızlık özlemlerini uzakta tutacak gibi görünüyor.

Harold Chambers,

El Cezire, 1.10.2023

Çeviren: İsmail Ceylan